Theo tin trong ngày của thông tin tư liệu thế giới cho biết vào năm 1997 ý tưởng thành lập một cộng đồng làm nền tảng phát triển cho các nước Đông Nam Á được đưa ra và hầu hết các nước trong khu vực đều ủng hộ tham gia. Trong lễ kỷ niệm 30 năm thành lập cộng đồng, các nhà chức trách của hội nghị đã đề ra mục tiêu hướng đến năm 2020 của ASEAN.

Việc trở thành một Cộng đồng sẽ là nền tảng để các nước Đông Nam Á tăng cường tình đoàn kết và hội nhập sâu rộng trong vòng 10 năm tới. Đây cũng là bước ngoặt đánh dấu sự tiến bộ đáng kể mà ASEAN đã thực hiện trong 5 năm qua, với nhiều bài học và kinh nghiệm quý báu, từ đó có định hướng cho con đường phát triển tiếp theo.

goi.jpg

Lộ trình rút ngắn

Ý tưởng về Cộng đồng ASEAN lần đầu tiên được đề cập vào năm 1997, khi ASEAN kỷ niệm 30 năm ngày thành lập bằng việc lãnh đạo các nước thành viên thông qua văn kiện quan trọng Tầm nhìn ASEAN 2020.

Ý tưởng này sau đó dần được cụ thể hóa theo từng bước phát triển của Hiệp hội. Đến tháng 10/2003, quyết định thiết lập một Cộng đồng ASEAN vào năm 2020 chính thức được thể hiện trong Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II.

Sau đó, đến tháng 1/2007, các nhà Lãnh đạo ASEAN nhất trí đẩy nhanh tiến trình liên kết nội khối, rút ngắn việc hình thành Cộng đồng vào năm 2015 thay vì 2020 như thỏa thuận trước đó.

Có thể nói, việc Hiến chương ASEAN ra đời và có hiệu lực từ cuối năm 2008 được coi là dấu mốc quan trọng cho ASEAN bắt tay vào xây dựng Cộng đồng một cách quy củ, theo nghĩa có "luật" và các nguyên tắc.

Việc các nhà lãnh đạo ASEAN ban đầu đề ra lộ trình xây dựng Cộng đồng vào năm 2020 nhưng sau đó quyết định rút ngắn quá trình này 5 năm là có lý do của nó.

Thứ nhất, mặc dù ai cũng hiểu rằng phải có thời gian thì ASEAN mới có thể biến ý tưởng xây dựng Cộng đồng thành hiện thực nhưng do tình hình thế giới và khu vực chuyển biến nhanh chóng, nhất là xu thế toàn cầu hóa và liên kết kinh tế đang được đẩy mạnh trên thế giới đòi hỏi Hiệp hội phải kịp thời thích ứng.

Thứ hai, ASEAN đã có được nền tảng tương đối vững chắc trên cơ sở những thành tựu trong 40 năm qua, nhất là về kinh tế.
Thứ ba, rút ngắn thời gian hình thành Cộng đồng đồng nghĩa với việc để các nước thành viên có quyết tâm cao hơn, phấn đấu đẩy nhanh thực hiện các Kế hoạch tổng thể xây dựng ba trụ cột Cộng đồng giai đoạn từ 2009-2015 đã đề ra.

Hơn nữa, việc xây dựng Cộng đồng ASEAN được xác định sẽ là một tiến trình lâu dài và liên tục. Vì vậy, theo thông tin của tin tức trong ngày cho biết, năm 2015 chưa phải là điểm kết thúc mà sẽ là một dấu mốc quan trọng của tiến trình hình thành Cộng đồng bằng việc nhìn lại và đánh giá kết quả triển khai các chương trình hành động, lộ trình đã lên kế hoạch.

Trên cơ sở đó, ASEAN đề xuất lộ trình mới cho chặng đường tiếp theo với những mục tiêu, mốc thời gian cụ thể để Hiệp hội vươn tới. Hiện nay, ASEAN đang xây dựng kế hoạch tổng thể trong mười năm, tức là Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025.

Những kinh nghiệm

Ngày 31/12/2015 cần được xem như điểm khởi đầu và thử sức trên hành trình hướng tới hình thành Cộng đồng ASEAN. Nhìn lại những nỗ lực phấn đấu của ASEAN trong 5 năm đã qua, có thể rút ra một số kinh nghiệm sau:

Thứ nhất, việc triển khai các hành động nhằm sớm hiện thực hóa ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN là quyết sách chiến lược cần thiết, đúng lúc, đúng xu thế, nếu khu vực không tăng cường liên kết và hội nhập toàn cầu thì không thể thích ứng và xử lý được những thách thức đặt ra cho toàn khu vực và đối với từng quốc gia thành viên. ASEAN càng bước nhanh vào Cộng đồng thì càng có thêm lợi thế và khả năng ứng phó trước yêu cầu đòi hỏi của thời đại.

Thứ hai, điều kiện "cần và đủ" để ASEAN xây dựng thành công Cộng đồng trước hết là phải có quyết tâm và ý chí chính trị cao từ các nước thành viên. Quyết tâm đến đâu thì Hiệp hội sẽ có quyết sách hành động đến đó. ASEAN cũng cần thiết lập được thể chế, bộ máy tổ chức, cơ chế triển khai các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả; đồng thời huy động được các nguồn lực cần thiết từ cả bên trong và bên ngoài khối.

Đặc biệt, quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN không chỉ bó hẹp trong phạm vi 10 quốc gia thành viên mà cần gắn kết với các khu vực khác, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của các đối tác và cộng đồng quốc tế. Về bản chất, Cộng đồng ASEAN luôn là một cộng đồng rộng mở, hướng ra bên ngoài.

Thực tiễn 5 năm qua cho thấy muốn biến giấc mơ thành hiện thực, bên cạnh những kết quả đạt được, ASEAN vẫn còn nhiều việc phải làm. Mức độ liên kết sâu rộng hơn của khu vực trong thời gian tới sẽ tùy thuộc chính vào khả năng ASEAN vượt qua những thách thức trở ngại đang đặt ra.

Bên cạnh việc gấp rút triển khai các công việc còn lại để công bố việc hình thành Cộng đồng ASEAN vào ngày 31/12/2015, thời gian tới ASEAN sẽ tiếp tục tích cực xây dựng và sau đó là triển khai các chương trình, kế hoạch của tầm nhìn ASEAN sau 2015 với mức độ liên kết ở tầm cao hơn cả về chính trị-an ninh; kinh tế; văn hóa xã hội; mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác cũng như tăng cường vai trò và vị trí của ASEAN trong khu vực.

Đóng góp của Việt Nam

Với tinh thần tích cực, chủ động, trách nhiệm, Việt Nam đã đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN ngay từ buổi đầu hình thành ý tưởng, cho đến giai đoạn định hình chính sách và triển khai.

Nguồn tin tư liệu thế giới ghi lại vào năm 1998, chỉ ba năm sau khi gia nhập, Việt Nam đã chủ trì Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 6 tại Hà Nội. Năm 2001, Việt Nam là nước chủ trì xây dựng và góp phần trong Tuyên bố Hà Nội về "Thu hẹp khoảng cách phát triển".

Việt Nam cũng đã tích cực đóng góp xây dựng và triển khai các lộ trình, kế hoạch hành động về xây dựng Cộng đồng ASEAN. Đặc biệt, Việt Nam đã đảm nhận thành công cương vị Chủ tịch ASEAN 2010 đúng vào giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng của ASEAN.

Bên cạnh đó, Việt Nam là một trong 5 nước đầu tiên phê chuẩn sau khi Hiến chương ASEAN được ký kết và luôn tích cực trong quá trình triển khai; là nước thứ 2 cử Đại diện thường trực trong Ủy ban các Đại diện thường trực về ASEAN (CPR) và được đánh giá là một trong những nước đi đầu trong việc triển khai các biện pháp hướng tới hình thành Cộng đồng vào cuối năm nay.

Theo Đại sứ Nguyễn Hoành Năm, Trưởng Phái đoàn Đại diện thường trực Việt Nam tại ASEAN, trong thời gian tới, để góp phần hình thành Cộng đồng ASEAN và xây dựng kế hoạch Tầm nhìn ASEAN sau năm 2015, phái đoàn Việt Nam tại ASEAN sẽ tập trung vào một số trọng tâm công tác chính như sau:

Thứ nhất, liên quan đến công tác xây dựng Cộng đồng ASEAN, phái đoàn sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban các Đại diện Thường trực ASEAN (CPR) cụ thể hóa các quyết sách chính trị của Cấp cao thành các chương trình công tác, kế hoạch hành động cụ thể cho ASEAN.

Thông qua việc soạn thảo các văn bản này, lồng ghép các vấn đề có lợi ích của Việt Nam; cùng CPR tiếp tục điều phối, giám sát tiến trình xây dựng Cộng đồng, kịp thời kiến nghị các giải pháp tháo gỡ những vướng mắc phát sinh.

Thứ hai, thực hiện ưu tiên của Cấp cao về việc nâng cao thể chế, chuẩn hóa hoạt động cũng như giảm bớt các cuộc họp cho ASEAN, phái đoàn sẽ phối hợp cùng CPR và Ban Thư ký ASEAN đề xuất các giải pháp toàn diện cũng như các hành động cụ thể, phát huy vai trò điều phối khu vực của CPR và bộ máy tổ chức mới của Ban Thư ký ASEAN...

Thứ ba, trong quan hệ ASEAN với các đối tác, phái đoàn sẽ phối hợp với CPR và các phái đoàn Đại diện Thường trực các nước/tổ chức đối thoại tại ASEAN thúc đẩy quan hệ này chuyển mạnh về chất, phù hợp với bối cảnh và tầm nhìn liên kết mới của ASEAN sau năm 2015; tiếp tục khuyến khích các Đối tác gia tăng hỗ trợ cho các nước ASEAN trong những lĩnh vực như thương mại, hợp tác phát triển, đào tạo và nâng cao năng lực; khuyến khích các đối tác tham gia và đóng góp vào hòa bình, an ninh hợp tác ở khu vực. Hiện tại, phái đoàn đang tích cực cùng các nước ASEAN và Đối tác xây dựng các Kế hoạch hành động cho giai đoạn 2016-2020.

Thứ tư, tiếp tục thực hiện các cam kết hội nhập của Việt Nam, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong nước thúc đẩy hoàn tất các phần việc của Việt Nam hướng tới mục tiêu Cộng đồng ASEAN vào cuối 2015 và tham gia vào giai đoạn phát triển tiếp theo của ASEAN; chú trọng phối hợp với các cơ quan trong nước quảng bá các cơ hội mà Cộng đồng ASEAN mang lại cho người dân.

Thứ năm, đảm bảo công tác thông tin, dự báo tình hình liên quan đến hoạt động của ASEAN trong đó có việc tìm hiểu kinh nghiệm và các bước đi hội nhập của các nước ASEAN; những chuyển biến tại khu vực và quan hệ các nước lớn, qua đó góp phần đúc rút các bài học kinh nghiệm và cung cấp thông tin cho công tác xây dựng chính sách của Việt Nam.

Với tinh thần trên, Việt Nam sẽ tiếp tục những nỗ lực, cùng các nước thành viên ASEAN hoàn thành mục tiêu xây dựng Cộng đồng và kế hoạch Tầm nhìn ASEAN sau năm 2015, góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển, vì cuộc sống tốt đẹp hơn của người dân trong khu vực.

Nguồn: baotintuc.vn