Tin trong ngày - theo thông tin tư liệu thế giới: Sau cuộc chiến tranh Crimea năm 1853-1856 và không mấy hào hứng với việc chống đỡ cho một lãnh thổ hải ngoại ở Bắc Mỹ, Nga đã phải thẳng tay chuyển nhượng Alaska cho Mỹ. Và Nga lo ngại rằng Anh có thể chiếm giữ Alaska nếu xung đột xảy ra trong tương lai.

Đây được đánh giá là một trong những thương vụ khiến Nga mất đi nhiều lợi ích về cả phương diện kinh tế và địa chính trị sau này.

best-d6da0e355c-1-nga-alaska.jpeg

Hiệp ước chuyển nhượng Alaska được ký kết 148 năm trước đây, vào ngày 30/3/1867 bởi các đại diện toàn quyền ở thời điểm đó là đại sứ Nga tại Mỹ Edward de Stoeckl và Bộ trưởng ngoại giao Mỹ William H. Seward.

Theo tin tức trong ngày cho biết: Khu vực thuộc sở hữu của Nga tại Bắc Mỹ này có diện tích 586.412 dặm vuông (khoảng 1.519.000 km vuông) và được bán với giá 7,2 triệu USD bằng vàng (tương đương 114 triệu USD ngày nay) hoặc nói cách khác, nó chỉ tương đương 1 xu đổi lấy 0,2 ha.

Nếu nhìn qua đây chỉ là một hợp đồng bình thường như 60 năm trước đó Mỹ đã mua lại khu vực Louisiana (khoảng 2,14 triệu km vuông) từ tay Pháp với giá 68 triệu franc hoặc chưa đầy 3 xu để mua 0,4 ha.

Tuy nhiên Hiệp ước chuyển nhượng Alaska vẫn làm dấy lên tranh cãi giữa các chuyên gia phương Tây và Nga. Một vài nhà nghiên cứu Nga thậm chí còn đi xa hơn và khẳng định rằng Alaska không phải để bán mà là cho thuê trong 99 năm, dựa trên khoản tiền bỏ ra để mua quá nhỏ.

Hoàn cảnh của thương vụ cũng bị bao quanh bởi tranh cãi, một số nhà nghiên cứu chỉ ra rằng ngân khố Nga hoàn toàn không nhận được một đồng nào cho việc chuyển nhượng Alaska bởi con tàu Orkney vận chuyển số vàng đến Nga đã bị chìm ở biển Baltic.

Tuy nhiên câu hỏi vẫn được đặt ra là tại sao Sa hoàng Nga lại quyết định bán vùng lãnh thổ Nga dày công khai phá và phát triển trong 126 năm?

Những giả thiết

Theo một số nhận định, Nga quyết định bán Alaska bởi thứ nhất nước này đã có phần "thấm mệt" sau cuộc chiến tranh Crimea năm 1853-1856 và không mấy hào hứng với việc chống đỡ cho một lãnh thổ hải ngoại ở Bắc Mỹ. Thứ hai Nga lo ngại rằng Anh có thể chiếm giữ Alaska nếu xung đột xảy ra trong tương lai. Thứ ba Nga lo Mỹ có thể xâm chiếm Alaska và Nga sẽ mất "trắng" lãnh thổ hải ngoại này.

Tuy nhiên các nhà sử học Nga và Ivan Mironov (tác giả sách nghiên cứu về lịch sử Alaska) khẳng định rằng những điều trên không hề liên quan tới thực tế.

Ở thời điểm đó Nga có thể cân bằng hiệu quả lực lượng trước sự đe dọa của Anh bằng lợi thế địa lý với các nước thuộc địa của Anh đồng thời có sức mạnh hải quân được coi là ngang sức với Anh.

Về lo sợ Mỹ tấn công Alaska cũng không có cơ sở thuyết phục bởi Nga và Mỹ khi đó có mối quan hệ đặc biệt và có nhiều quan điểm chính trị, kinh tế chung.

Về giả thiết liên quan đến chiến tranh Crimea và Alaska trở thành gánh nặng càng không được ủng hộ. Ivan Mironov đã nghiên cứu và phân tích các kho tư liệu cổ của Nga và phát hiện rằng chính phủ Nga không tiêu tốn ngân khố quốc gia cho lãnh thổ hải ngoại ở Bắc Mỹ này và tất cả trách nhiệm tài chính đều do công ty Nga-Mỹ đảm nhiệm, thực thể liên doanh đầu tiên của Nga được thành lập năm 1799.

Công ty Nga-Mỹ được quyền thương mại độc quyền và trong hơn nửa thế kỷ, dưới sự bảo trợ của Nga, công ty này được khai phá lãnh thổ, thực hiện nghiên cứu khoa học và tạo mối quan hệ thân thiết với người dân bản địa, xây dựng trường học, nhà thờ...

Đặc biệt công ty này thậm chí đã đem lại lợi nhuận ổn định cho Đế quốc Nga với hàng tỉ ruble.

Sự phản bội và âm mưu trong lịch sử

Vậy căn nguyên của quyết định bán Alaska là gì? Các nhà sử học cho rằng đó là lòng tham.

alaska1.jpg

Theo thông tin tư liệu thế giới: Năm 1857, đại công tước Konstantin, em trai của Sa hoàng Alexander II đã là người mở đầu cho kế hoạch chuyển nhượng Alaska. Kể từ khi công ty Nga Mỹ được coi là vật cản chính trong kế hoạch, đại công tước Konstantin đã nỗ lực để huỷ hoại công ty này. Sau nhiều năm chịu áp lực công ty Nga Mỹ phải đối mặt với tổn thất tài chính lớn.

Chỉ có 6 người đã nhận ra trước được âm mưu của Konstantin và hối thúc Sa hoàng bán Alaska do lo ngại về việc công ty Nga Mỹ phá sản và trở thành gánh nặng cho đế quốc.

Tuy nhiên Mironov đã phủ nhận thông tin cho rằng thuyền chở vàng của Mỹ bị đắm ở đâu đó thuộc biển Baltic bằng trích dẫn tài tiệu lịch sử và khẳng định rằng số tiền đã được chuyển đến ngân hàng châu Âu.

Hạm đội Nga đã cứu Liên bang miền Bắc trong nội chiến Mỹ

Một trong những câu chuyện được đưa ra là Hiệp ước chuyển nhượng Alaska là vỏ bọc để tặng thưởng cho Nga vì đã hỗ trợ bang miền Bắc chiến thắng trong cuộc nội chiến Mỹ (1861-1865).

Điều đáng nói là câu chuyện nước Nga hỗ trợ cho liên bang miền Bắc và Abraham Lincoln vẫn chưa được biết đến rộng rãi. Tuy nhiên đó là một đồng minh giữa Tổng thống Abraham Lincoln và Sa hoàng Alexander II để chống lại kế hoạch của nước Anh.

Nhà sử học người Mỹ Webster Griffin Tarpley nhấn mạnh: "Hai quốc gia hàng đầu trong chính sách đối ngoại của liên bang miền Bắc là Anh và Nga. Những thăng trầm địa chính trị của thế kỷ 20 đã làm lu mờ và tối giản hóa sự đe dọa của nước Anh và tình bạn với người Nga của Mỹ trước đây".

Tarpley kể lại rằng vương quốc Anh đã âm mưu xâm chiếm Mỹ, thậm chí cân nhắc việc ném bom và cho Boston cùng New York chìm trong biển lửa. Anh cùng Pháp khi đó đều muốn lợi dụng sự rối loạn nội bộ của Mỹ để giành quyền kiểm soát và biến nơi đây trở lại thành thuộc địa. Chính vì vậy Nga đã cử hạm đội Hải quân đến hỗ trợ cho liên bang miền Bắc.

Tarpley nhấn mạnh: "Việc hợp tác đặc biệt nhất giữa Nga và Mỹ bắt đầu từ mùa thu năm 1863. Vào ngày 24/9 cùng năm, Hạm đội Baltic đã cập cảng New York. Vào ngày 12/10, hạm đội Viễn Đông đã đến cảng San Francisco".

Nhà sử học này cũng nhấn mạnh rằng những tàu chiến cũng là dấu hiệu cho thấy số lượng lớn binh sĩ Nga đã tham gia chiến đấu nhiều mặt trận. Người Anh nhanh chóng nhận ra rằng họ sẽ trả một cái giá lớn nếu tấn công liên bang miền Bắc.

Chính vì vậy có ý kiến cho rằng Liên bang miền Bắc muốn đền đáp sự hỗ trợ quân sự của Nga bằng cách tạo ra một hợp đồng chuyển nhượng Alaska giả để Mỹ có thể chuyển tiền tuy nhiên điều này vẫn chưa được khẳng định.

Nguồn: Hà Linh (baotintuc)