Du lịch Việt Nam. "Du lịch Việt Nam" Về Mù Cang Chải ăn xôi ngũ sắc. Tây Bắc gói biết bao điều kì thú trong các món ăn dân tộc ở từng mường, từng bản, từ cơm lam, măng đắng đến thịt hun khói, nậm bịa... Nhưng thứ không thể thiếu trong các ngày lễ tết, hội hè phải kể đến xôi nếp ngũ sắc.

Về Mường Lò, mảnh đất miền Tây của tỉnh Yên Bái những ngày đầu xuân, du khách không chỉ được đắm chìm trong cảnh sắc êm ả của núi rừng Tây Bắc mà còn được đắm say trong điệu khắp điệu xoè, cùng thưởng thức các món ăn dân dã đặc sản của người Thái Mường Lò như cơm lam, xôi ngũ sắc.

xoi-ngu-sac-2-.jpg

Xôi ngũ sắc hay còn gọi là xôi năm màu là một đặc sản hấp dẫn nơi núi rừng Tây Bắc.

Mỗi màu có một "tiếng nói" riêng của nó: màu đen của đất đai trù phú, màu vàng của ước muốn luôn được no ấm phồn thịnh, màu đỏ tượng trưng cho khát vọng, màu xanh là màu của núi rừng, màu tím tượng trưng cho sự thủy chung và màu trắng là của tình yêu trắng trong.

xoi-ngu-sac-1-.jpg

Mỗi màu mang một "tiếng nói" riêng.

Vào các ngày tết, hội hè "bươn chiêng", "síp xí" người Thái thường sử dụng nước lá cây nhuộm màu cơm nếp ở rừng. Để có món "xôi nếp ngũ sắc" tuyệt vời này người ta phải dùng gạo nếp được làm cẩn thận ngâm với các loại lá, hoa, củ truyền thống trong khoảng 4 đến 5 tiếng để có các màu như: đỏ, đen, xanh, vàng và màu trắng nguyên thủy của gạo.

xoi-ngu-sac-4-.jpg

Đĩa xôi ngũ sắc như đất trời thu nhỏ của núi rừng Tây Bắc.

Các mế, các chị có thể đồ xôi riêng từng chõ hoặc dùng lá dong, lá chuối ngăn không cho gạo nếp bị lẫn màu, sau đó ghép xôi năm màu trên đĩa, bên dưới đáy có lót thêm lá dong cho mùi thêm đậm đà. Đĩa xôi nếp ngũ sắc như đất trời thu nhỏ của núi rừng Tây Bắc, đẹp tựa cầu vồng, ngào ngạt hương hoa như bông hoa ban huyền thoại.

xoi-ngu-sac-5-.jpg

Xôi ngũ sắc hội tụ những giá trị truyền thống và hiện đại.

Người Thái có cách đồ xôi riêng của mình. Gạo sau khi ngâm được cho vào chiếc chõ làm bằng gỗ mềm, khoét rỗng ruột bên trong, có một đầu to hơn để đậy vung, một đầu nhỏ để đồ xôi. Các mẹ, các chị luôn giữ đều lửa, xôi chín bằng hơi, thơm dẻo, không dính tay. Khi xôi chín lấy ra mâm, quạt cho bớt hơi nóng rồi gói bằng lá dong bánh tẻ cho xôi dẻo, giữ mùi thơm lâu. Những hạt nếp nương tỏa hương thơm riêng của thung lũng quanh năm mây mù, nếu nhai kĩ và cảm nhận sẽ thấy đươc vị ngọt thanh khiết.

Xôi ngũ sắc hội tụ được những giá trị truyền thống và hiện đại, mang ý nghĩa về quan niệm vũ trụ, triết lý âm dương và ý nghĩa nhân sinh cao đẹp. Khẩu cắm lanh là cơm xôi màu đỏ tượng trưng cho khát vọng. Khẩu cắm lăm là cơm xôi màu tím tượng trưng cho trái đất trù phú. Khẩu cắm hương là cơm xôi màu vàng tượng cho sự no ấm đầy đủ. Khẩu khiêu là cơm xôi màu xanh tượng trưng cho màu xanh của núi rừng Tây Bắc. Khẩu nón là cơm xôi màu trắng tượng trưng cho tình yêu trong trắng thuỷ chung.

xoi-ngu-sac-3-.jpg

Để có xôi ngon và dẻo phải lấy nguyên liệu chính là gạo nếp Tú Lệ thơm ngon, nổi tiếng nhất vùng.

Để có xôi ngon, thơm dẻo người làm nghề phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy trình từ khâu chọn lá nhuộm màu đến việc đồ xôi. Nguyên liệu để nấu xôi phải là gạo nếp Tú Lệ hạt to, trong, một loại nếp thơm ngon và nổi tiếng nhất vùng. Bốn loại lá rừng dùng để nhuộm các màu xanh - đỏ - tím - vàng được người dân lựa chọn kỹ lưỡng, lá không được quá non hay quá già. Sau đó rửa sạch nấu với nước lấy từ suối nguồn ở xã Tú Lệ. Khi đã có nước màu, gạo nếp được cho vào ngâm khoảng 10 tiếng rồi vớt để ráo nước. Gạo ráo nước sẽ được đồ trong chõ xôi truyền thống của đồng bào gọi là Mỏ Lửng - Tay Lung. Chõ xôi hình bầu dục bằng thân cây cọ hoặc gỗ thơm được gọt đẽo để thủng hai đầu, đầu trên có nắp đậy, đầu dưới lót bằng phên nứa, mỗi chõ xôi được hơn 1kg gạo. Quá trình đồ xôi lửa phải đều, đượm than, Xôi chín dẻo, thơm đậm, dù nóng hay nguội nắm chặt tay cũng không dính.

Xôi chín được đơm vào đĩa hoặc trình bày theo từng ý tưởng khác nhau.

Xôi chín được đơm vào đĩa hoặc trình bày theo từng ý tưởng khác nhau với 5 màu xanh - đỏ - tím - vàng - trắng. Năm màu được ghép trên một mâm xôi hình cánh hoa ban thì tượng trưng cho thuyết âm dương Ngũ hành, đồng thời thể

Phạm Tuyên (Tổng hợp từ nhiều nguồn)