Cơm lam là một trong những món ẩm thực Việt Nam khiến bạn không thể bỏ qua nếu có cơ hội đặt chân đến Tây Nguyên nắng gió. Tuy mộc mạc và đơn giản, nhưng với hương vị thơm ngon, lạ miệng, cơm lam đã dần trở thành món đặc sản để níu chân du khách mỗi khi đến Tây Nguyên.

Nói đến ẩm thực Tây Nguyên không thể bỏ qua món cơm lam dẻo mềm quyện trong cái mùi ngai ngái của ống nứa non truyền thống của người dân ở đây. Tiền thân của món ăn này xuất phát từ những chuyến đi rừng dài ngày của người đồng bào, không có xoong nồi, người ta đã sáng tạo bằng cách cho gạo vào trong những ống nứa và làm chín bằng cách nướng.

Nghe qua món ăn có vẻ đơn giản nhưng để có được những ống cơm lam chín đều, dẻo mềm đòi hỏi không ít công phu. Gạo dùng để nấu cơm lam phải là loại gạo nếp nương còn thơm hương lúa mới. Theo người dân Tây Nguyên, ngon nhất là chọn loại 'khẩu tan'(nếp tan), loại nếp này khi nấu chín cho hạt cơm dẻo, mềm cùng hương thơm thoang thoảng rất hấp dẫn.

Cơm lam được nấu bằng thứ gạo nếp đặc sản ẩm thực của vùng núi Tây Bắc, loại gạo này chỉ trồng trên nương, trên những thửa ruộng bậc thang, có đặc điểm là mùi rất thơm, màu trắng ngà và rất dẻo. Loại nếp này thu hoạch vào khoảng tháng 9, tháng 10 hàng năm. Các loại gạo dưới miền xuôi không thể dùng để nấu cơm lam được vì rất dễ bị nát. Cơm lam không nấu trong các nồi niêu thông thường mà nấu trong các ống tre, ống nứa, có khi lại là ống bương, ống vầu thế nhưng có lẽ nấu trong ống giang tươi là thơm ngon nhất.

Nấu cơm lam ngon quả là không đơn giản tí nào, khó nhất là khâu chọn ống để nấu. Thường thường, người ta chọn ống dựa vào kinh nghiệm dân gian truyền lại. Ống dùng để nấu phải thật dài và nhất thiết là phải tươi non, bánh tẻ, không mỏng cũng không dày. Nếu ống non quá, khi nấu dễ bị nứt vỡ còn nếu ống già quá sẽ không còn lớp màng lụa mỏng, cơm sẽ không có được hương vị độc đáo. Ống nấu đúng độ tuổi mới có nước ngọt đọng trong thành ống, khi chín sẽ có được hương vị thơm riêng biệt độc đáo của núi rừng. Sau khi chọn được cây, chặt chúng ra thành nhiều đoạn, mỗi đoạn để lại một đốt làm đáy và cắt bỏ đốt trên để lấy chỗ bỏ gạo vào.

Gạo trước khi đổ vào ống phải được vo với nước mưa hay nước suối, nước mưa đọng lại trong ống giữ nguyên không đổ đi để cơm mang vị ngọt của thiên nhiên, cuối cùng dùng lá chuối tươi nút chặt lại và không cần phải đổ thêm nước. Dựng những ống cơm thành hàng theo chiều thẳng đứng rồi chất củi khô bao quanh nhóm lửa nướng. Cách khác là gác một cái kiềng để có thể đặt ống cơm lên, như vậy có thể xoay ống cơm tránh cho khỏi bị cháy và làm cho cơm chín đều hơn.

Gần một giờ sau, màu xanh bên ngoài ống cơm bắt đầu mất dần đi và ngả dần sang màu đen nhưng không bao giờ bốc cháy bởi độ ẩm của thân ống tươi đủ để vừa ngấm vào hạt nếp, vừa giữ ẩm cho đến khi cạn kiệt là lúc cơm vừa chín tới. Khi ăn, dùng dao tước bỏ phần ống đen như tước khúc mía cho đến khi nào còn trơ lại phần cơm bên trong trắng tinh và thơm ngát là có thể thưởng thức ngay. Cơm lam ăn không cũng thấy ngon vì nó mang hương vị thơm ngát của ống nướng, ăn cơm lam với các món đặc sản ẩm thực mặn khác thì không còn gì tuyệt vời hơn.

Nguồn: Tổng hợp