Huế không chỉ mộng mơ với vẻ đẹp nên thơ mà nơi đây còn làm say lòng thực khách bởi truyền thống ẩm thực tinh tế và cầu kỳ. Những ai yêu và say mê mảnh đất Huế sẽ không thể quên hương vị của một món ăn dân giã đậm tình người mà không đâu trên bản đồ ẩm thực Việt Nam có, đó là Cơm hến.

Xuất thân cơm hến là món cơm nhà nghèo. Ở Huế xưa, con nhà tầng lớp lao động thì phải ăn cơm hến, cơm độn. Những con hến được mò từ các mương, sông, hồ lên, ngâm, rửa sạch rồi luộc lên, trộn với cơm ăn cho qua bữa. Cái món thô mộc ấy mà làm ấm bụng bao sỹ tử nhà nghèo để rồi nên danh khoa bảng.

Hình ảnh Huế xưa trở lại trong tâm trí với những mẹ, những chị gánh cơm hến quanh các xóm làng. Tiếng rao nhỏ nhẹ, ngọt ngào rất Huế luồn qua từng con phố nghe da diết, mến yêu. Đặc sản của một miền quê được gánh trên đôi vai gầy người con gái mà trở nên đằm thắm đến lạ. Rồi dần dà, cơm hến cũng trở nên quen thuộc với tất cả mọi người. Khách đến Huế, thường tìm đến đường Trương Định, Mai Thúc Loan để thưởng thức cơm hến cồn hến mà say cái nét thanh tao của chốn kinh kỳ xưa cũ. Xưa, cơm hến được các vị quan yêu thích mà tiến cử vào cung như thứ cơm quý. Hành trình của cơm hến từ món con nhà nghèo tới chốn xa hoa cung đình cũng gian nan như đem hến từ sông nhỏ, mương, kênh rạch về mà cho tắm nước dòng Hương cho ngọt, cho thơm. Tuy vóc dáng có đài các, cái tên có mỹ miều hơn thì cái mộc mạc, bình dân của những người Huế một nắng, hai sương vẫn còn vẹn nguyên, đẹp đẽ.

Ngày nay, cơm hến đã hành trình từ khắp nhà hàng, quán ngon từ Bắc vô Nam như món ăn thơm thảo của người xứ Huế. Mỗi vùng miền, mỗi biến tấu khác nhau nhưng cái hồn cơm hến đất cố đô như "quốc hồn, quốc tuý" không dễ phai nhoà. Cơm hến ngon nhất chỉ có ở Huế, vì Huế là nơi khởi nguồn của món ăn hào sảng, thâm trầm này. Cơm hến ngon là nhờ thịt hến và nước luộc hến. Dân sành ăn hay những người Huế ăn cơm hến "ăn dòng" thì mới nhận ra cơm hến ở đâu là ngon. Cơm hến ở Cồn Hến nổi tiếng ngon với nhiều loại hến khác nhau, thịt nhiều và ngọt nước.

Gọi là cồn bởi đây là bãi đất phù sa rộng nổi lên giữa sông Hương. Trong Dịch Lý của kiến trúc kinh thành Huế xa xưa, nơi này được đặt tên là "Tả Thanh Long". Còn người dân chỉ quen gọi nôm na là Cồn Hến. Dòng sông Hương chảy qua nơi này nước trong vắt, ít phù sa và chất phèn. Đáy sông lại có một lớp bùn sâu tích tụ nên rất thích hợp cho loài hến sinh sôi, nảy nở. Có lẽ nhờ vậy mà hến ở Cồn Hến nổi tiếng ngon nhất xứ Huế. Người già kể rằng, hến Cồn ngày xưa thường được tiến vua và rất được Người ưa chuộng.

Thành phần cơm hến gồm hến, nước hến, ruốc, tương ớt, tiêu, nước mắm, tỏi, gừng, da heo chiên giòn, đậu phụng rang, muối, mè, rau sống, cơm nguội

Cơm hến ăn hoài không chán bởi sự lạ đời của nó. Theo nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, "người Việt mình ăn cơm kiểu nào cũng phải nóng, duy chỉ cơm hến nhất thiết phải là cơm nguội".

Cơm hến ăn hoài không chán cũng bởi hến ở cồn Hến là ngon nhất thiên hạ, từng được tiến cung cho vua thưởng thức. Thử hỏi, trong thiên hạ món gì vua thích, vua đụng đũa đến lại không phải là hàng tuyệt phẩm?

Cơm hến ăn hoài không chán cũng là vì sự hài hòa trong hương vị ẩm thực của nó. Tô cơm hến có hến và da heo chiên giòn là thuộc về động vật nhưng rau sống (bắp chuối, môn, khế, rau thơm), đậu phụng... ăn kèm lại là thực vật, các gia vị lại là những thành tố cần thiết cho cơ thể con người. Người dân lao động Huế xưa và cả bậc vua chúa đều tìm thấy trong món cơm hến sự hài hòa để cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể một cách chừng mực.

Sự hấp dẫn của cơm hến còn thể hiện ở nước luộc hến. Cơm hến có hai cách thưởng thức là cơm khô và nước. Cơm hến nước là chan nước luộc hến vào cơm hến để ăn còn cơm hến khô là ăn cơm hến xong mới húp nước luộc hến. Có thể nói, người dân Huế rất biết đổi món, đổi khẩu vị liên tục để tạo ra sự mới lạ khiến thực khách ăn hoài không chán.

Sự hấp dẫn của món cơm hến còn thể hiện ở khay gia vị. Khó có món ăn nào lại có gia vị để thực khách tự tay nêm nếm thêm nhiều như món cơm hến. Ai thích ăn cay đã có ớt tương, ớt màu, ớt dầm nước mắm. Ai thích ăn mặn đã có ruốc và muối. Ai lạt miệng đã có vị tinh (bột ngọt)...

Nguồn: Tổng hợp